Czarny Bór (niem. Schwarzwaldau) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim,
w powiecie wałbrzyskim, w gminie Czarny Bór. Położona w Sudetach Środkowych,
na pograniczu Gór Wałbrzyskich i Kamiennych (pasmo Czarnego Lasu i Lesistej),
w dolinie Leska (prawego dopływu Bobru) i jego dopływu - Grzędzkiego Potoku.
Wieś Czarny Bór jest oddalona od Wałbrzycha 13 km. Tam znajduje się Szkoła Podstawowa i Gimnazjum,
Przedszkole oraz Centrum Kultury. Czarny Bór znany jest z dokonań sportowych.
Znajdują się tu liczne kluby sportowe. "Heros Czarny Bór" klub zapaśniczy szkolący kobiety w stylu wolnym,
aktualnie jego zawodniczką jest Agnieszka Wieszczek, brązowa medalistka z IO w Pekinie 2008 r.
Historia
Początki wsi Czarny Bór sięgają XIII wieku.
Czarny Bór po raz pierwszy pojawia się w dokumentach w 1364 roku pod nazwą Swarczewalde.
W następnych wiekach nazwa ta zmieniała się następująco: Schwartzwaldt (1667), Schwartzwaldau (1743),
Schwarzwaldau (1809), Czarnolesie (1945), Czarny Bór (1946).
Były to dobra książęce skupione wokół kaszteli Conroczwalde (Grzędy) i Lybenow (Czarny Bór).
Na początku XIV wieku piastowski książę Bernard podarował zamek w Czarnym Borze grupie rycerzy,
którzy bardzo szybko stali się rozbójnikami, łupiąc w okolicy przejeżdżających podróżnych.
Właścicielem zamku był wówczas rycerz Nickol Bolcze. Rozbójników pokonał dopiero syn Bernarda,
książę Bolko II Świdnicki w roku 1355. Wówczas na zamku Libenau w Czarnym Borze,
którego resztki pozostały w postaci zamkowej wieży, pojawił się ród czeskiego rycerstwa.
Ponieważ nie jest znane ich nazwisko, dlatego historycy nadali im nazwę Boehm
(po niem. Czesi) - nazwisko to było różnie pisane: Boehmen, Boeheim, Beheim, Beheime.
Stało się tak, ponieważ te tereny, dotychczas należące do polskich książąt piastowskich,
wskutek zapisów spadkobierczych, przeszły pod panowanie Królestwa Czeskiego. W 1410 roku,
jako właściciel zamku w Czarnym Borze wymieniany jest Peter Zedlitz pochodzący z Maciejowej
(k. Jeleniej Góry), który prawdopodobnie kupił tę posiadłość od rodu Boehm. Nie był on jednak
długo właścicielem zamku, bo w 1436 roku pojawia się nowy właściciel Menlin Burgult.
Ten z kolei 14 lat później, w 1450 roku sprzedaje posiadłość Czarny Bór Hermanowi Czettritz.
W posiadaniu rodziny Czettritzów zamek i wieś były prawie przez następne 400 lat.
W 1825 roku właścicielką Czarnego Boru była wdowa - baronowa Ernestyna Czettritz.
W 1838 roku wieś zmieniła właściciela - nowym nabywcą został Ottokar hrabia Zedlitz-Neukirch,
który w 1851 roku drogą dziedziczenia dobra czarnoborskie przekazał zięciowi Bernardowi Portatiusowi.
W rękach tej rodziny majątek pozostawał aż do roku 1945. Zaraz po wojnie wsi nadano nazwę Czarnolesie.
Od 1946 roku wieś nosi obecną nazwę - Czarny Bór.
Warto zobaczyć
Kościół pod wezwaniem św. Jadwigi w Grzędach z XIII w.
przebudowany na gotycki około 1550 r. oraz w XVII i XVIII w., remontowany w 1964 r.;
prezbiterium nakryte sklepieniem krzyżowo-żebrowym; a we wnętrzu rzeźbiony renesansowy
ołtarz z drugiej połowy XVI w. Obok kościoła jest cmentarz, na którym rośnie unikat
(być może w skali europejskiej), prawdziwy fenomen natury - tuja i klon o wspólnym pniu tzw. tujoklon.
Ruiny gotyckiego zamku zbudowanego prawdopodobnie w 1355 roku przez Bolka II Świdnicko - Jaworskiego -
zachowały się fragmenty murów i kolista baszta z granitu.
Pałac barokowy z połowy XVIII wieku w Czarnym Borze, remontowany w XIX w.,
restaurowany w 1963 r.; obecnie Szpital Leczenia Odwykowego, obok dwie oficyny
mieszkalne oraz spichlerz z XVIII w. Pałac otoczony jest starym parkiem.
Kościół pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej w Jaczkowie z 1586 roku.
Kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny z 1710 roku.
Zalew rekreacyjny w Grzędach należy do najbardziej atrakcyjnych miejsc dla turystów
żądnych wypoczynku nad wodą i wśród lasów. Położony jest u podnóża gór Małego i Dużego Dzikowca.
Zamek
Zamek w Czarnym Borze został wzniesiony przez księcia świdnicko -
jaworskiego Bolka II - i tu nie jest znana dokładna data powstania zamku
z powodu braku ścisłych historycznych dokumentów. Jednakże na podstawie
analizy wydarzeń historycznych można w przybliżeniu określić czas jego
powstania datując to na przełom XIII i XIV wieku, a nie jak to się podaje
w wielu publikacjach - połowa XIV wieku. Strzegł on szlaku handlowego
prowadzącego z Czech. Wybudowany został na niewielkim "wzgórzu" otoczonym
podmokłymi łąkami. Bagna stanowiły jego naturalną ochronę, dodatkowo
wokół zamku była wykonana fosa. W połowie wieku XIV zamek staje się zbójnicką
siedzibą. Został on odzyskany zbrojnie przez księcia w 1355 roku, o
czym wspomina pierwszy zachowany dokument wspominający o zamku. Przez
kilkadziesiąt lat zamek zmieniał właścicieli, był niszczony i odbudowywany.
Kres jego istnienia położył pożar w 1755 roku. Od tego czasu pozostaje
on w ruinie. Do naszych czasów zachowała się tylko część wieży i fragmenty murów.
